كرد آنچنانكه در اول كار آنها را به كتاب خدا دعوت كرديد » « 1 » . در قيامهايى كه در صدر اسلام از طرف مسلمانان ايرانى صورت گرفت ، سخن از تساوى انسانهاست نه فضيلت عجم بر عرب . نهضت سياه جامگان خراسان عليه مظالم و تبعيضات اموى به نام اسلام و عدل اسلامى آغاز گشت نه به نام ديگر . داعيان و نقيبان عباسيان كه مخفيانه به دعوت مىپرداختند دم از عدل اسلامى مىزدند و مردم را به « الرضى من آل محمد » مىخواندند . رايتى كه براى مردم خراسان از طرف صاحب دعوت - كه نامش مخفى نگه داشته مىشد - رسيد سياه بود و آيهء مباركهء : « أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ » « 2 » بر آن ثبت بود . در آغاز نهضت ، نه نام آل عباس در ميان بود و نه نام ابومسلم و نه نام قوميت ايرانى و نه نام ديگر ؛ تنها نام اسلام و قرآن و اهل بيت و عدل و مساوات اسلامى مطرح بود و هيچ شعارى در بين نبود جز شعارهاى مقدس اسلامى . ابومسلم بعدها از طرف ابراهيم امام معرفى شد . در يكى از سفرها كه داعيان عباسى مخفيانه به مكه آمدند و با ابراهيم امام ملاقات كردند ، او ابومسلم را كه هيچ معلوم نيست كى است ، اهل كجاست ، عرب است يا ايرانى ، معرفى كرد و چون ابومسلم در خراسان ظهور كرد به نام ابومسلم خراسانى معروف شد ! . برخى تاريخ نويسان ايرانى اخيراً كوشش دارند كه همهء موفقيتهاى قيام سياه جامگان را مرهون شخصيت ابومسلم معرفى كنند . شك نيست كه ابومسلم سردار لايقى بوده است ، ولى آن چيزى كه زمينه را فراهم كرد چيز ديگر بود . گويند ابومسلم در مجلس منصور آنگاه كه مورد عتاب قرار گرفت ، از خدمات خويش در راه استقرار خلافت عباسى سخن راند و كوشش كرد با يادآورى خدمات خود منصور را رام كند . منصور پاسخ داد كه اگر كنيزى بر اين امر دعوت مىكرد موفق مىشد ، و اگر تو به نيروى خودت مىخواستى قيام كنى از عهدهء يك نفر هم برنمى آمدى . هر چند در بيان منصور اندكى مبالغه است ، اما حقيقت است و به همين دليل

--> ( 1 ) . سفينة البحار ، مادهء « ولى » ، رجوع شود به صفحهء 129 اين كتاب . ( 2 ) . حج / 39 .